و ابن حجر در " المنح المكّية في شرح الهمزية " در شرح اين شعر : لَكَ ذاتُ الْعُلُومِ مِنَ الْغَيْبِ * وَمِنْها لِآدَمَ الْأَسْمآءُ مىگويد : مقصود از خلق آدم ، خلق پيغمبر ما صلى الله عليه و آله از صلب او بوده است ، پس خلق پيغمبر ما ، به طريق ذات بوده و خلق آدم به طريق وسيله . « 1 » و مخفى نماند : محدثين بزرگ اهل سنّت نيز احاديثى روايت كرده‌اند كه اين وجه ، به صراحت از آنها استفاده مىشود ؛ از جمله در ذيل حديثى كه متضمن شرح توسل حضرت آدم - على نبينا و آله و عليه السلام - به حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله مىباشد و " حاكم " آن را از پيغمبر صلى الله عليه و آله روايت نموده و به صحّت آن گواهى داده است ، چنين آمده كه خداى تعالى خطاب به آدم فرمود : « إِنَّهُ لَأَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَيَّ وَإِذْ سَأَلْتَنِي بِحَقّهِ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكَ ، وَلَوْلا مُحَمَّدُ ما خَلَقْتُكَ » ؛ « به درستى كه او ( محمّد صلى الله عليه و آله ) محبوب‌ترين خلق به سوى من است ، و حال كه به حقّ او از من سؤال كردى ، تو را آمرزيدم ، و اگر محمّد نبود ، تو را خلق نمىكردم » . اين حديث را علاوه بر حاكم ، ابن حجر در " الجواهر المنظم " و بيهقى در " دلائل النبوة " و طبرانى روايت نموده‌اند . « 2 » و نيز در ضمن حديثى كه ابن حجر از ابن عباس روايت نموده و آن را صحيح دانسته ، آمده است : « أَوْحَى اللَّهُ تَعالى إِلى عِيسى - صلوات اللَّه على نبينا وآله وعليه السلام - : يا

--> ( 1 ) . خلاصة العبقات ، ج 4 ، ص 174 . ( 2 ) . رجوع شود به « شواهد الحق في الاستغاثه به سيد الخلق » تأليف بنهانى ، ص 137 و 156 ، طبع استانبول 1396 .